شخصیت‌های مشروطهویژه‌نامه‌های کاواک
موضوعات داغ

هوارد باسکرویل

نقش هوارد باسکرویل در انقلاب مشروطه

بااین‌حال که آغاز سلسله وقایعی که منجر به انقلاب مشروطه شد، در حدود ۲۰۰ سال قبل اتفاق افتاده است؛ اما بسیاری از اخبار آن، در مجلات روز دنیا نیز منعکس می‌‌‌شده است. دراین‌بین، رشادت‌‌‌های مردم تبریز بیشترین انعکاس را داشته است. چهره‌‌‌ی بسیاری از بزرگان مشروطه، در مجلات معتبر دنیا چاپ شده است. انقلاب مشروطه ایران و هم‌زمانی تقریبی آن با پیشامدهای روسیه‌‌‌ی تزاری، گویی اهداف انقلابیون بخش بزرگی از جهان را با خود همراه کرده بود. در انقلاب مشروطه ایران، نام‌‌‌های اندکی از افراد غیر ایرانی دیده می‌‌‌شود اما همین نام‌‌‌های اندک، بسیار درخشانند که هوارد باسکرویل یکی از آن‌‌‌ها است.

هوارد باسکرویل ( Howard Conklin Baskerville ) متولد ۱۰ آوریل ۱۸۸۵ میلادی در نبراسکای آمریکا است. هوارد باسکرویل در سن ۲۴ سالگی و در ۲۱ فروردین‌ماه و در تبریز، هنگامی‌که قصد داشت بخشی از حصر شهر را بشکند، کشته شد.

او در پاییز سال ۱۹۰۷ میلادی به‌منظور تدریس تاریخ به مدرسه‌‌‌ی مموریال تبریز آمد. البته تدریس درس تاریخ کمترین کاری بود که او در این مدرسه انجام داد. ورود هوارد باسکرویل به تبریز مصادف بود با یکی از حساس‌‌‌ترین برهه‌‌‌های انقلاب مشروطه و شهر در آن روزگار، شرایط ویژه‌‌‌ای داشت. او که در میان دوران استبداد صغیر به ایران آمده بود، از حال و هوای آن روزهای تبریز و رفتار مستبدانه‌‌‌ی محمد علی شاه، دریافت ویژه‌‌‌ی خویش را داشت. محمد علی شاه که در آن دوران غره از حماقتش در به توپ بستن مجلس، قصد داشت تمامی شعله‌‌‌های مشروطه‌خواهی را در جای‌جای ایران خاموش نماید، چاره‌‌‌ای جز به زیر کشیدن قیام تبریز نداشت. او می‌‌‌خواست آخرین امید مشروطه خواهان نیز از بین برود.

تبریز یازده ماه مقاومت کرد و بارها نیروهای محمد علی شاه را مجبور به عقب‌نشینی کرد. بی‌شک مشغولیت محمد علی شاه در تبریز موجب شد تا او شمال و جنوب را به‌طور کامل از دست بدهد. مقاومت تبریز سرانجام پس از ۱۱ ماه و با ورود ارتش روسیه به این کارزار، شکست و فجایع و قساوت‌های بسیاری روی داد.

هوارد باسکرویل در زمان حصر تبریز، متاثر از جنگ‌آوری و آزادی‌خواهی مردم تبریز، اقدام به راه‌اندازی گروهی بانام « فوج نجات » پرداخت. او که کمی پیش‌تر دل به مشروطه‌خواهان داده بود، پس از به قتل رسیدن دوستش سید حسن شریف زاده در جریان مقاومت تبریز، به‌طورجدی درگیر انقلاب مشروطه و همکاری با مشروطه خواهان شد. سید حسن شریف زاده استاد ادبیات مدرسه‌‌‌ی مموریال، صمیمی‌‌‌ترین دوست هوارد باسکرویل و از متفکران موثر در میان مشروطه خواهان تبریز بود. هوارد کم‌‌‌کم وارد فعالیت‌‌‌های عملی گردید. او تقریبا تمام وقت پس از مدرسه را مشغول جابه‌جایی مواد غذایی برای مبارزان بود و به‌طور مخفیانه به عده‌‌‌ای از دانش‌‌‌آموزانش، بکس، تیراندازی و اسب‌سواری می‌آموخت. جمله‌‌‌ای از او نقل شده است که می‌‌‌گوید :

« به‌جای نقالی تاریخ مردگان، تصمیم گرفتم مشق نظامی به جوانان بیاموزم. »

از این زمان بود که مخالفت برخی از والدین دانش‌‌‌آموزان با وی آغاز شد و حتی کنسول وقت آمریکا در تبریز، چندین بار به وی اخطار کرد که با توجه به موضع بی‌‌‌طرف آمریکا در باب مشروطه، هوارد باسکرویل نیز باید موضعی منفعل و بی‌‌‌طرف داشته باشد. هوارد در پاسخ به این درخواست حاضر شد تا پای از دست رفتن تابعیتش نیز مقاومت کند. او حتی در پاسخ به همسرش گفت :

« تنها فرق من با این مردم، زادگاهم است، و این فرق بزرگی نیست. »

هوارد باسکرویل درواقع به درخواست خود به تبریز فرستاده شده بود. او در سال ۱۹۰۷ از دانشگاه پرینستون فارغ‌‌‌التحصیل شد و علاقه و درخواستش برای دریافت ماموریت در محلی خارج از آمریکا و ترجیحا دوردست، برای آشنایی با فرهنگ‌‌‌های جدید بود. نهایتا او با ماموریتی دوساله به تبریز آمد، شهری که در آن روزگار اصلی‌‌‌ترین میزبان آمریکائیان در ایران بود. او در همان مدرسه‌‌‌ی مموریال تبریز ساکن شد و مشغول به تدریس تاریخ اروپا گردید. از شواهد و خاطرات همکاران و برخی دانشجویان هوارد باسکرویل مشخص است که او رابطه‌‌‌ی بسیار خوبی با آن‌‌‌ها داشته است. صادق رضازاده شفق شاگرد و مترجم وی در بخشی از خاطراتش از هوارد این‌گونه می‌‌‌گوید :

« بااینکه ویلسون به‌خوبی ترکی آذربایجانی صحبت می‌کرد، بَسکرویل در تمام این مدت ناآرام به نظر می‌رسید. به هنگام ترک منزل، او توانست جمله‌ای را که به آذری حفظ کرده بود، بگوید: «سال نو را به همه‌ی شما تبریک می‌گویم. » شفق همچنین می‌‌‌گوید :

« او بسیار خوش‌نام بود و عده‌‌‌ی زیادی می‌خواستند در کلاس‌های تاریخ او شرکت کنند. تعدادی از شاگردان قدیمی و معلمان مدرسه، مانند سید حسن شریف‌زاده، از دکتر ویلسون خواستند که کلاس درس حقوق بین‌الملل نیز دایر کند؛ او نیز پذیرفت و کلاس را به عهده‌‌‌ی بَسکرویل گذاشت. » او در کلاس‌‌‌هایش بارها قرارداد سن‌پترزبورگ را که به‌تازگی توسط قاجار امضا شده بود، نقد کرده و آن را سراسر به ضرر ایران می‌‌‌دانست.

سرانجام هوارد باسکرویل به همراه جمعی از شاگردانش که نام گروهشان « فوج نجات » بود، در هنگام تلاش برای شکستن حصر تبریز به قتل رسید. این واقعه تنها ۹ روز پس از تولد ۲۴ سالگی وی و در محل شام غازان اتفاق افتاد.

عارف قزوینی در وصف هوارد باسکرویل این شعر را سروده است :

« ای محترم مدافعِ حریّتِ عباد                       وی قائدِ شجاع و هوادار عدل و داد

کردی پی سعادتِ ایران فدای جان                   پاینده باد نام تو، روحت همیشه شاد »

شعر معروف دیگری نیز در وصف هوارد سروده شده است که بااین‌حال که درباره‌‌‌ی شاعر و اصل روایت آن، شبهاتی وجود دارد اما قطعا به وصف حال او و شاگردانش بسیار نزدیک است :

« سیصد گل سرخ، یک گل نصرانی                 ما را ز سرِ بریده می‌ترسانی؟

ما گر ز سرِ بریده می‌ترسیدیم                        در محفل عاشقان نمی‌رقصیدیم »

در وبگاه کتاب‌فروشی کاواک می‌توانید کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان (بازمانده تاریخ مشروطه ایران) را با به‌صورت آنلاین خریداری کنید. ضمنا اگر علاقه‌مند به کتاب‌های تاریخ مشروطه هستید، می‌توانید به‌وسیله‌ی ابزار کاربردی ما در وبگاه کاواک، هر کتابی را که دوست دارید به‌گونه‌ای متفاوت بیابید. کاواک گراف نه‌تنها ابزاری است جذاب برای یافتن کتاب موردعلاقه‌تان، بلکه دنیایی از کتاب‌های مشابه را هم به شما پیشنهاد می‌کند.

هانی آی

ما یک زوج زندگی و کار هستیم که هرکدام توانایی‌ها داریم. ما تحصیل‌کرده‌ی هنرهای تجسمی و IT هستیم و تقریبا ۱۳ ساله در محیط اینترنت فعالیت‌های مختلفی در زمینه طراحی گرافیک، تولید محتوا و تبلیغات داریم. « هانی آی » نامی است که برای برند خودمان انتخاب کردیم و از طریق این برند تلاش می‌کنیم محتوایی ارزشمند ازنظر نوشتاری و بصری، به محیط وب فارسی ارائه بدیم. فریلنسر بودن، رنگ زرد، گل و گیاه، کتاب و فیلم و موسیقی را دوست داریم. در حال حاضر با چندین مجموعه‌ی دوست‌داشتنی ایرانی در پروژه‌هایی که دوست داریم و از پس انجامش برمی‌آییم، همکاری می‌کنیم.
برچسب‌ها
نمایش بیشتر

میترا جلالی

طراح سایت و کارشناس سئو، علاقه‌مند به ادبیات،هنر و تکنولوژی...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

12 − 6 =

همچنین ببینید

بستن
بستن