مطالب خواندنی
موضوعات داغ

هفت‌سین آیینی فراگیر با ریشه‌هایی مبهم

چقدر از تاریخچه‌ی هفت‌سین می‌دانیم؟

هفت‌سین فراگیرترین و شاید اصلی‌ترین نشانه‌ی نوروز در هر خانواده‌ی ایرانی است. حتماً در هر خانه‌ای با هر باور و نگاهی، سفره‌ی هفت‌سین در هنگام نوروز گسترده می‌شود. خانواده‌هایی با نگاهی مذهبی، در کنار آن قرآن و گروهی دیگر در کنار آن شاهنامه و حافظ می‌گذارند.

باور عمومی نسبت به این رسم و آیین، قدمتی باستانی به آن می‌دهد و بسیاری از ما شاید بی‌هیچ پیش‌زمینه و مطالعه‌ای باور به قدمت آن داشته باشیم؛ اما جالب است بدانید تقریباً در هیچ منبع موثق تاریخی و یا کتاب‌های تاریخ‌نگاران، اثری از سفره‌ی هفت‌سین، حداقل از زمان قاجاریه به قبل وجود ندارد. تنها سندی که در دوران صفویه اشاره‌ای مبهم به هفت‌سین داشته‌است نیز، هیچ‌گاه مورد تأیید تاریخ‌شناسان و علاقه‌مندان به آیین‌های باستانی و قدیمی نبوده است. در رسوم محلی غالب اقوام ایرانی نیز هفت‌سین آیینی ریشه‌دار و با قدمت چند صدساله نیست.

چرا فکر میکنیم هفت‌سین آیینی کهن است؟ 

برخلاف آنچه تا به اینجا گفتیم، قدمت هفت‌سین رویی دیگر نیز دارد. شاید برای درک بهتر این موضوع ابتدا به این سؤال پاسخ دهیم که چرا فکر می‌کنیم هفت‌سین، آیینی باستانی و با قدمتی هزاران ساله است؟ آنچه به این یقین ما قوت می‌بخشد، نه هفت‌سین به معنا و فرم امروزی‌اش که به اجزای تشکیل‌دهنده‌ی این سنت و زمان وقوع آن مربوط می‌گردد.

شاید پیش از هر چیز باید به زمان برپایی آیین هفت‌سین توجه کنیم. هفت‌سین نشانه‌ای است برای اعلام اتفاقی بزرگ‌تر که آن، نوروز است. گره خوردن و معنی گرفتن هفت‌سین از آیین نوروز، یکی از اصلی‌ترین ستون‌های باورپذیری آن در قبای آیینی است باستانی. نوروز پیشینه‌ای ورای تاریخ‌های شناخته‌شده‌ی ما دارد. ورای نام‌ها و سلسله‌هایی حتی قدیمی‌تر از هخامنشیان و مادها. نوروز همواره و در هر آیین و مسلکی که بر این اقلیم حکمرانی می‌کرده‌اند، برتری داشته، مورد احترام بوده و بخشی از آیین رسمی‌شان گردیده است.

عدد هفت نیز خود چه در فرهنگ ایرانی، چه در آیین‌های باستانی ما و شاید راحت‌تر بتوان گفت، در بسیاری از فرهنگ‌ها و آیین‌های متنوع جهانی، جایگاهی مقدس و درعین‌حال اسرارآمیز و باستانی دارد. عده‌ای هفت‌سین امروزی را هفت شین می‌دانند و عده‌ای دیگر بر این باورند که ریشه‌های آن از هفت‌چین که در زمان هخامنشیان بخشی از آیین نوروزی آن‌ها بوده‌است، سرچشمه می‌گیرد. گواهی تاریخی و مشخص در رابطه با هفت شین وجود ندارد و استدلال باورمندان به این ایده نیز از نظر زبان‌شناسی، مستحکم نیست؛ اما شواهد معدودی از برگزاری این آیین در زمان ساسانیان خبر می‌دهد. به‌هرحال ساده‌ترین و شاید صحیح‌ترین برداشت از تأثیر عدد هفت و ریشه‌ی آن در هفت‌سین، تجمیع تمامی این نظریات باشد.

نشانه‌های تشکیل‌دهنده‌ی هفت‌سین نیز همچون زمان و عدد مربوط به آن، بسیار ریشه‌دار و تاریخی است. از کشت هفت‌غله و خوراک تا نسبت دادن هر سین از سفره‌ی هفت‌سین به یکی از ماه‌ها و یا خدایان ایران باستان، دلیل‌های فراوانی وجود دارد که اتفاقاً برعکس خود عبارت هفت‌سین، بسیار ریشه‌دار، قابل استناد و محکم هستند. در دیدگاه باورمندان به این نظریه، هرکدام از نمادهای سفره‌ی هفت‌سین نشانی از یک خدای ایران باستان است. سیر به نشانه‌ی اهورامزدا، سبزه فرشته‌ی اردیبهشت‌ماه و نمادی از آب و پاکی، سیب نمادی از فرشته‌ی سپندارمزد، نماد زن، باروری و حمایت است.

در نگاهی که به ریشه‌های تاریخی هفت‌سین نوروز داشتیم، بیش از آنکه به نتیجه‌ی مطلقی رسیده باشیم، جذب نگاه‌های متفاوت اقوام و آیین‌ها به فرآیند نوروز و نحوه‌ی برگزاری آن شدیم. شاید هفت‌سین به فرم امروزی قدمت چندانی نداشته باشد اما بی‌شک بخش بخشِ آن ریشه در جایی بسیار قدیمی و کهن دارد.

در سایت کتابفروشی کاواک می‌توانید کتاب نوشته‌های تاریخی و نوروز اثر حسن تقی‌زاده را با قیمت ۱۸٫۰۰۰ تومان خریداری نمایید. ضمناً اگر علاقه‌مند به کتاب‌های تاریخی، آیین‌های باستانی و یا تاریخ جهان هستید، می‌توانید به‌وسیله‌ی ابزار کاربردی ما در وبگاه کاواک، هر کتابی را که دوست دارید به‌گونه‌ای متفاوت بیابید. کاواک‌گراف نه‌تنها ابزاری است جذاب برای یافتن کتاب موردعلاقه‌تان، بلکه دنیایی از کتاب‌های مشابه را هم به شما پیشنهاد می‌کند.

برچسب‌ها

میترا جلالی

طراح سایت و کارشناس سئو، علاقه‌مند به ادبیات،هنر و تکنولوژی...

نوشته‌های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه + 9 =

همچنین ببینید

بستن
بستن