پاورقی
موضوعات داغ

مکتب سمبولیسم

نمادگرایی

معرفی مکتب سمبولیسم

این مکتب در پایان سده نوزدهم به وجود آمد. شارل بودلر پیشگام این راه شد. در میان کسانی که از بودلر الهام گرفتند و با اثرهای خود زمینه را برای پیدایش نمادگرایی آماده ساختند پل ورلن، آرتور رمبو و استفان مالارمه از همه مشهورتر هستند. باید توجه داشت که هر کدام از آنها سبک ویژه‌ ای داشتند.

نمادگرایی پیش از آن که یک مکتب به حساب بیاید، یک مفهوم یا فلسفه است. بشر از ابتدای شکل‌گیری تمدن‌ها و آغاز شاعری تمایل داشته حرفهایش را در قالب نمادها و نشانه‌ ها به زبان آورد و اشیای دور و برش را تجسم مفاهیمی عمیق‌تر از آنچه به چشم می‌ آید، نشان دهد. همانطور که مصریان باستان گل‌ های اسیریس را نماد مرگ می‌ دانستند، هندیان گل نیلوفر را نشانه تاج خداوند می‌ نامیدند، بابلیها مار را نماد جاودانگی به حساب می‌ آوردند و خورشید را نشانه بخشندگی و زندگی.

اما به هرحال سمبولیسم یک مکتب فکری هم هست. در اواخر قرن نوزدهم شاعران فرانسوی که از زبان خشک نویسندگان واقع‌گرا به ستوه آمده بودند، مکتب نمادگرایی را بنیان نهادند. آنها عقیده داشتند: اثر هنری باید تا حد ممکن از بیان مستقیم مفاهیم فرار کند و به نمادها و نشانه‌ ها پناه آورد. نمادها و نشانه‌ ها، خواننده را در کشف راز و رمزهای اثر به تحرک در می‌آورد و او را از قالب یک شاگرد حرف گوش کن بیرون می‌ آورد.

در میان نویسندگان جوزف کنراد و جیمز جویس به دلیل نمادپردازی در آثارشان شهرت خاصی دارند. مثلاً جیمز جویس در کتاب «چهره مرد هنرمند در جوانی» پسرکی عینکی را به تصویر میکشد که مدام مطیع پدر و مادر و نظام کلیسایی و معلمان مدرسه‌اش است. او به خاطر عینکی که به چشم می‌ زند با بچه‌ ها فوتبال بازی نمیکند. اما یک روز این عینک به‌ طور اتفاقی میشکند و پسرک با کمال تعجب متوجه می‌ شود که بینایی‌اش هیچ نقصی ندارد و بدون عینک هم میتواند دنیای اطرافش را ببیند. منتقدان آثار جویس، عینک را نماد نگاه بسته و فیلتر شده یا همه باورهای کوری می‌ دانند که چشم عقل ما را پوشانده‌ اند.

رمز‌گرایی، نمود عصیان هنرمندان در برابر مکاتب واقع‌گرایی و وصف‌گرایی بود. رمزگرایان بر فلسفه بدبینانه شوپنهاور و ایده‌آلیست‌های معنی‌گرا تکیه داشتند. آنان دیگر بار شعر را بر اریکه قدرت و افتخار نشاندند. بودلر، پایه‌گذار این مکتب، معتقد بود: «دنیا جنگلی است سرشار از اشارات. حقیقت از چشم مردم عادی پنهان است و فقط شاعر می‌ تواند به رمز و راز این اشارات پی ببرد.» برخی از شاعران این مکتب، در این رمزآلودگی غرق شدند و گاه اندیشه‌ های مبهم و غیراخلاقی را رواج دادند. این جریان بر آثار هنری ایران در قرن حاضر تأثیری به سزا نهاد.

نمادگرایی در دیگر علوم

در روان‌شناسی زیگموند فروید از نمادگرایی بیشترین استفاده را کرد. فروید معتقد بود همه خواب‌هایی که ما میبینیم، با نمادشناسی قابل تفسیرند و با شناسایی نمادهای خواب می‌ توان به ذهنیت آدم‌ها پی برد. در روانشناسی فروید، خواب‌ها زبان تصویری روح‌ها هستند.

هیچکاک در فیلم «طلسم شده» خود مسئله نمادگرایی فروید را به طرز جالبی به تصویر میکشد. در این فیلم گری گوری پک نقش یک بیمار روانی را بازی می‌کند که خود را قاتل می‌انگارد، اما در نهایت دکتر او با تفسیر کابوس های او ماجرای قتل را حل می کند. گری گوری پک در کابوس‌هایش مردی را میبیند که روی پشت بامی ایستاده و چرخ یک کالسکه را در دست گرفته. در این خواب پشت بام نماد کوه و چرخ کالسکه نماد هفت تیر است.

در نقاشی نمادگرا می‌توان به آثار گوگن اشاره کرد. نقاشان سمبولیسم معتقد بودند نقاش نباید صرفاً آنچه را که با چشم می‌ بیند، روی صفحه پیاده کند، بلکه باید جهان را در ذهن خود حلاجی کند و در نهایت برداشت‌های شخصی خود را به تصویر بکشد. (از این جهت نقاشان سمبولیست به اکسپرسیونیسم بسیار نزدیک می‌شوند).

اصول نمادگرایی

از نظر فکر، نمادگرایی بیشتر تحت تأثیر فلسفه ایده‌آلیسم بود که از متافیزیک الهام می‌ گرفت و در حوالی سال ۱۸۸۰ در فرانسه باز رونق می‌ یافت، هم‌چنین بدبینی شوپنهاور نیز تأثیر زیادی در شاعران سمبولیست کرده بود.

خلاصه اصول نمادگرایان به شرح زیر است:

  1. حالت اندوه‌ بار و آنچه را که از طبیعت موجد یأس و نومیدی و ترس است بیان می‌ کنند.
  2. به سمبلها و اشکال و آهنگ‌ هایی که احساس‌ ها، نه عقل و منطق آن را پذیرفته‌ است توجه دارند.
  3. آثاری که آنها به وجود آورده‌ اند برای هر خواننده به نسبت میزان ادراک و وضع روحیش مفهوم است، یعنی هرکس نوعی آنها را در می‌ یابد و میفهمد.
  4. آنان تا حد امکان از واقعیت عینی دور شده و به واقعیت ذهنی پرداخته‌اند.
  5. چون انسان دستخوش نیروهای ناشناسی است که سرنوشت آنان را تعیین می‌ کند از این رو حالت وحشت‌ آور این نیروها را در میان نوعی رؤیا و افسانه بیان می‌کنند.
  6. می‌کوشند حالتهای غیرعادی روانی و معرفتهای نابه هنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود و حالتهای مربوط به نیروهای مغناطیسی را در آثارشان بیان کنند.
  7. به یاری احساس و تخیل حالتهای روحی را در میان آزادی کامل با موسیقی کلمه‌ها، و با آهنگ و رنگ و هیجان تصویر می‌ کنند.

معرفی چند کتاب از مکتب سمبولیسم :

کتاب گتسبی بزرگ | پدید‌آورنده: اسکات فیتز جرالد | مترجم: رضا رضایی| نشر ماهی

کتاب کتاب دزد | پدید‌آورنده: مارکوس زوساک | مترجم: مرضیه خسروی | انتشارات نگاه

کتاب کیمیاگر | پدید‌آورنده: پائولو کوئلیو | مترجم: دل‌آرا قهرمان | نشر فرزان روز

کتاب سیذارتا | پدید‌آورنده: هرمان هسه | مترجم: امیرفریدون گرگانی | انتشارات جامی

کتاب جاناتان مرغ نوروزی | پدید‌آورنده: ریچارد باخ | مترجم: جمال میرصادقی | انتشارات صدای معاصر

برچسب‌ها
نمایش بیشتر

میترا جلالی

طراح سایت و کارشناس سئو، علاقه‌مند به ادبیات،هنر و تکنولوژی...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

17 − شانزده =

همچنین ببینید

بستن
بستن