شخصیت امروز
موضوعات داغ

فیودور داستایفسکی

فیودور یا راسکولنیکوف؟!

فیودور داستایفسکی در ۱۱ نوامبر سال ۱۸۲۰ میلادی در شهر مسکوی روسیه در خانواده‌ای مذهبی متولد شد. داستایفسکی رمان‌نویس روسی، در زمان حیاتش در روسیه بسیار شناخته‌شده بود و پس‌ازآن در سرتاسر دنیا به‌عنوان یک نویسنده‌ مورد قدردانی قرار گرفت. او شهرتش را بیشتر مدیون رمان‌هایش است. در رمان‌های او می‌توان درک عظیمی از روانشناسی را مشاهده کرد. او در رمان‌هایش به مطالعه‌ی انسان‌هایی پرداخته که عقل خود را از داده و دیوانه شده‌اند و یا افرادی که مرتکب قتل شده‌اند.

داستایفسکی در تمام طول حیاتش فردی مذهبی بوده است. او مطالعاتش را در سن خیلی کم شروع کرد. تا سن ۱۳ سالگی، توسط مادر، پدر و معلم سرخانه تعلیم می‌دید و پس‌ازآن به مدرسه‌ی خصوصی فرستاده شد؛ دو سال بعد مادرش را از دست داد و در سال ۱۸۳۹ هنگامی‌که تنها ۱۸ سال سن داشت پدرش به قتل رسید. او در آن زمان درزمینه‌ی مهندسی نظامی تحصیل می‌کرد اما به مدرسه علاقه‌ای نداشت. او شیفته‌ی ادبیات بود. بعد از پایان تحصیلاتش، از شغلی که برایش تحصیل‌کرده بود کناره گرفت و خود را وقف نوشتن کرد. نخستین دست‌نوشته‌های او نشان‌دهنده‌ی شوق و جوانی اوست و همچنین نشان می‌دهد که او ازلحاظ روانی در وضعیت نامتعادلی به سر می‌برده است.

فیودور داستایفسکی شغلش را با نوشتن داستان آغاز کرد. موضوع داستان‌های او اغلب زندگی مردمی بود که در شرایط سختی به سر می‌بردند. نخستین رمان او در سال ۱۸۴۳ با عنوان «مردم فقیر» به اتمام رسید. داستانی که موردتقدیر منتقدین قرار گرفت. اثر دیگر او، همزاد که در سال ۱۸۴۶ منتشر شد، با استقبال کمتری روبه‌رو شد. آثار دیگر او در دهه‌ی ۴۰ میلادی با استقبال چندانی روبه‌رو نشدند. بااین‌حال، همزاد جزو بهترین آثار اولیه‌ی او به‌حساب می‌آید و لازم به ذکر است که از خیلی جهات نسبت به دیگر آثار آن زمان سرتر بوده است.

داستایفسکی در سال‌های ۱۸۴۶ تا ۱۸۴۹، در نوشتن به موفقیت چندانی دست پیدا نمی‌کند و دردسرهایش دوچندان می‌شود. این سال‌ها را می‌توان دوره‌ی بی‌هدفی و سرگرانی در زندگی و شغل داستایفسکی دانست. او در این دوره برای داستان‌هایش از موضوعات گوناگونی بهره گرفته که خود حاکی از تجربیات ناتمام و سرگردانی اوست.

در زندگی شخصی داستایفسکی نیز همین سردرگمی و عدم اطمینان مشهود است. او در سال ۱۸۴۷، به گروهی شورشی تحت عنوان «دایره‌ی پتراشوفسکی» ملحق شد. در ۱۸۴۹ تمام اعضای گروه بازداشت شدند. داستایفسکی بعد از گذراندن هشت ماه در زندان به مرگ محکوم شد. اگرچه حکم او در واقعیت چیزی بیشتر از یک شوخی نبود، او باور کرد که تنها چند ماه تا مرگ فاصله دارد. او هرگز نتوانست حسی که آن زمان تجربه کرد را فراموش کند. او درنهایت به چهار سال حبس و چهار سال خدمت اجباری برای ارتش در سیبری محکوم شد.

داستایفسکی همراه همسر بیمارش به سن‌پترزبورگ بازگشت. او در سیبری با ماریا دیمیتریونا آشنا شد و ازدواج کرد. ازدواج آن دو ازدواجی سعادتمند نبود. داستایفسکی برای امرارمعاش در مجله‌ی تایم با همراهی برادرش میخاییل مشغول به کار شد. در همین زمان چند اثر داستانی نیز نوشت. «خاطرات خانه‌ی مردگان» داستایفسکی در سال ۱۸۶۱ به چاپ رسید؛ اثری داستانی بر اساس تجربیات و خاطرات سال‌های زندان.

در نوشته‌های داستایفسکی در این دوران، پیشرفت هنری چندانی مشاهده نمی‌شود. بامطالعه‌ی نخستین نوشته‌های او می‌توان حدس زد که خلق شاهکاری ادبی چون «یادداشت‌هایی از زیرزمین» از او انتظار نمی‌رفته است. در آثار ابتدایی او هیچ‌کدام حتی به یک شاهکار ادبی نزدیک هم نیستند.

زندگی داستایفسکی در این دوره، در فقر، بیماری و شرایط پیچیده‌ی احساسی خلاصه می‌شود. او به دانشجوی جوانی علاقه‌مند شد و چندین سال این عشق بی‌سرانجام را ادامه داد. او سپس به خارج از کشور سفر کرد تا بتواند از افرادی که از او پول طلب داشتند دور شود، وضعیت جسمانی‌اش را بهبود بخشد و قمار کند.

«یادداشت‌هایی از زیرزمین»، رمان کوتاهی است که داستایفسکی در آن تلاش می‌کند تا آزادی فردی را به‌عنوان بخشی از وجود انسان توجیه کند. او در این رمان برخلاف برخی نظریات به بحث می‌پردازد. نظریاتی که بیان می‌کنند انسان موجود عقل است و جامعه می‌تواند شادی افراد را تضمین نماید. او تأکید می‌کند که انسان‌ها بیشتر از اینکه خواستار شادی باشند، در طلب آزادی هستند. او در این اثر در تلاش برای فهماندن این موضوع است که آزادی کنترل نشده نیز می‌تواند نابودکننده باشد. به همین دلیل هیچ تضمینی نیست که انسان از آزادی‌اش در مسیری سازنده بهره گیرد. در حقیقت، تاریخ ثابت کرده که انسان همواره در پی نابودی خود و دیگران است.

داستایفسکی نخستین همسرش را در سال ۱۸۶۴ از دست داد. یک سال بعد، با آنا گریگوریونا ازدواج کرد. آنا زنی عادی بود و شخصیت آرامی داشت. شخصیت آنا درست نقطه‌ی مقابل همسر اول و معشوقه‌ی داستایفسکی بود.

به نظر نمی‌رسد آنا موفق شده باشد تا شرایط را برای داستایفسکی بهبود بخشد. او محتاج زنی بود که بتواند کنترل بخش‌هایی از زندگی را به دست گیرد که خود او نه‌تنها از آن‌ها نفرت داشت، بلکه هیچ‌گاه موفق نشده بود به‌خوبی آن‌ها را مدیریت کند.

فیودور داستایفسکی در سال ۱۸۶۶، «جنایت و مکافات» را منتشر کرد. این اثر از تمام شاهکارهای داستایفسکی از محبوبیت بیشتری برخوردار است. جنایت و مکافات را می‌توان اثری دانست که مخاطبانش را از هر ژانری راضی نگه می‌دارد. آن را هم می‌توان یک اثر هنری پیچیده با موضوع جدی دانست، هم یک اثر ماجراجویانه با داستان کارآگاهی که مو به تن راست می‌کند.

جنایت و مکافات داستان دانش‌آموزی است که برای کمک به خانواده و تأمین معاش آن‌ها به دزدی روی می‌آورد و در این میان پیرزنی را به قتل می‌رساند.

ماجرای قتل درست در ابتدای رمان اتفاق می‌افتد و شخصیت اصلی ادامه‌ی داستان را به فرار و عذاب وجدان می‌گذراند. او در پایان خود را تحویل پلیس می‌دهد و تصمیم می‌گیرد مجازات عملش را بپذیرد.

فیودور داستایفسکی در سال ۱۸۶۷ تصمیم به سفر می‌گیرد و بیش از چهار سال خارج از روسیه می‌ماند. او و همسرش در این دوره با مشکلات مالی دست‌وپنجه نرم می‌کردند. داستایفسکی همان پول اندکی که داشت را نیز در شرط‌بندی‌های گوناگون باخت. رمان «ابله» بین سال‌های ۱۸۶۷ و ۱۸۶۹ نوشته شد. خود داستایفسکی این‌طور گفت که در این رمان قصد داشته مردی را به تصویر بکشد که حقیقتاً روح زیبایی دارد. قهرمان داستان مرد خوبی است که تلاش می‌کند در جامعه‌ای که همه‌چیز در آن نادرست است دوام بیاورد و نمی‌داند آیا موفق می‌شود یا نه.

فیودور داستایفسکی نوشتن رمان جن‌زدگان (تسخیرشدگان) را در سال ۱۸۷۰ آغاز و آن را در سال‌های ۱۸۷۱ تا ۱۸۷۲ منتشر کرد. این رمان در ابتدا مانند یک مقاله‌ی سیاسی به نظر می‌رسد. داستان رمان، بر اساس تروری است که در ۲۱ نوامبر سال ۱۸۶۹ در مسکو اتفاق افتاد. داستایفسکی در این رمان به کوچک‌ترین رویدادها اهمیت فراوانی می‌بخشد. بسیاری از خوانندگان نه‌تنها این رمان را یک تصویر کاملاً درست از شرایط سیاسی آن زمان روسیه می‌دانند بلکه معتقدند این رمان آینده‌ی سیاسی روسیه، یا هر جای دیگری را نیز به تصویر می‌کشد.

«برادران کارامازوف» شاه کارترین اثر داستایفسکی است. زیگموند فروید این اثر را یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای هنری تاریخ می‌داند. داستان درباره‌ی چهار برادر است که با همدستی یکدیگر پدرشان، فیودور را به قتل می‌رسانند. داستایفسکی در هر یک از این چهار برادر، یک ویژگی شخصیتی را به نمایش می‌گذارد. در دیمیتری شهوت، در ایوان عقل و خرد، در آلوشا غرور و در سمردیکوف هر چیز زشتی که در طبیعت انسان است. از میان این چهار برادر، سمردیکوف کسی است که پدر را به قتل می‌رساند ولی سه برادر دیگر ازاین‌جهت که در اندیشه‌ی این قتل شریک بوده‌اند و این قتل خواسته‌ی آن‌ها نیز بوده گناهکارند.

فیودور داستایفسکی آخرین بخش برادران کارامازوف را در ۸ نوامبر ۱۸۸۰ به ناشر خود می‌فرستد و تنها چند روز بعد جانش را از دست می‌دهد. دایستایفسکی در زمان مرگش یکی از بهترین‌ها در حرفه‌ی خود بود. افراد زیادی در روسیه برای او عزاداری کردند. او در اروپا نیز تشویق افراد زیادی را برانگیخت و از آن زمان تابه‌حال به شمار علاقه‌مندان او روزبه‌روز افزوده می‌شود.

فیودور داستایفسکی ۹ فوریه ۱۸۸۱ در سنت‌پترزبورگ روسیه درگذشت.

 چند گفتاورد از فیودور داستایفسکی

«اگر در مسیر خودت گام‌های غلط برداری، بهتر از این است که در مسیر دیگری گام‌هایی درست برداری.»

«هرچقدر آسمان تیره‌تر باشد، ستاره‌ها درخشان‌ترند.

هرچقدر گور عمیق‌تر باشد، خداوند نزدیک‌تر است.»»

«درد و رنج نصیب هر ذهن بزرگ و قلب رئوفی می‌شود. ازنظر من، انسان‌های بزرگ بار بزرگ‌ترین غم‌ها را به دوش می‌کشند.»

«آدم‌ها همیشه تعداد بدبختی‌هایشان را می‌شمارند. هیچ‌کس نمی‌نشیند شادی‌هایش را حساب کند.»

«جهنم چیست؟ من می‌گویم جهنم همان عذاب ناتوانی از عشق ورزیدن است.»

«چطور می‌توانی بگویی زندگی کرده‌ای وقتی حتی یک داستان هم برای تعریف کردن نداری؟»

«برای اینکه هوشمندانه عمل کنی به چیزی بیشتر از هوش و عقل احتیاج داری.»

«یک‌قدم جدید برداشتن. یک حرف تازه زدن. این‌ها بیش از هر چیز دیگری مردم را به وحشت می‌اندازد.»

«راز وجود ما آدم‌ها در زنده ماندن نیست. در دلیلی است که برای زنده ماندن پیدا می‌کنیم.»

«همین سردرگمی و حرف‌هایی که هرگز به یکدیگر نمی‌زنیم، جهان را غم‌آلود می‌کند.»

«روح انسان از بودن با کودکان التیام پیدا می‌کند.»

برای مشاهده‌ی آثار فیودور داستایفسکی در کتاب‌فروشی آنلاین کاواک، از لینک‌های زیر استفاده نمایید.

کتاب جنایت و مکافات

کتاب ابله (دو جلدی)

کتاب شیاطین (جن‌زدگان)

کتاب برادران کارامازوف (دو جلدی)

کتاب قمارباز

کتاب شب‌های روشن

کتاب بیچارگان

کتاب آزردگان

کتاب یادداشت‌های زیرزمین و شب‌های روشن

کتاب تحقیر و توهین شدهها

کتاب مردمان فرودست

کتاب همزاد

کتاب خاطرات خانه‌ی مردگان

کتاب شب‌های روشن

۱+
برچسب‌ها

پیمان ملک‌زاده

مدیر امور اجرایی و کارشناس تولید محتوا، علاقه‌مند به ادبیات و...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن