شخصیت‌های مشروطهویژه‌نامه‌های کاواک
موضوعات داغ

شیخ هادی نجم آبادی

نقش شیخ هادی نجم آبادی در انقلاب مشروطه

شیخ هادی نجم آبادی یکی از اولین ریشه‌های درختی است که سال‌ها بعد، نام مشروطه به خود گرفت. او را فردی آگاه و شجاع توصیف کردند. شیخ هادی نجم آبادی، روحانی معتبر اواخر دوران صفوی و دوران ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار است. او متولد نجم آباد، به تاریخ ۱۲۵۰ قمری و درگذشت به تاریخ ۱۳۲۰ قمری در تهران است. شیخ هادی نجم آبادی ازجمله روشنفکرانی بود که بر آگاهی‌بخشی به جامعه‌ی متحجر آن دوران، اعتقاد داشت و این باور را پیش از همه از خود آغاز کرده بود. او نه‌تنها اخبار داخله، بلکه اخبار خارجی و کنش‌ها و واکنش‌های دول خارجی را نیز تا حد امکان از طریق دوستان یا روزنامه‌های چاپ خارج از ایران دنبال می‌کرد.

به جرات می‌توان گفت، رد پای شیخ هادی نجم آبادی در تمام سلسله وقایع منتهی به مشروطه، که نهایتا به تشکیل اولین مجلس ملی ایران منجر شد، بسیار واضح و پررنگ دیده می‌شود. منزل شیخ، مامن و پناهگاه بسیاری از روشنفکران روزگارش همچون میرزا حسن خان رشدیه ( بنیان‌گذار مدارس نوین ایران ) بود. روشنفکران که غالب آن‌ها مغضوب دربار قجری بودند.

شیخ هادی، امین، رابط و اصلی‌ترین یار سید جمال الدین اسدآبادی بود. ارتباطی که به حدی برای قاجاریان، وحشت‌آفرین بود که حتی حاملان نامه‌های رابطین سید جمال الدین اسدآبادی، همچون میرزا آقاخان کرمانی و شیخ احمد روحی به شیخ هادی نجم آبادی را به قتل می‌رساندند.

از گرایش قلبی شیخ هادی به دین یا آیینی خاص نمی‌توان از طریق دست‌نوشته‌ها و یا ارتباطاتش آگاه شد. بسیاری او را بابی، با گرایش‌هایی ازلی می‌دانند و برخی دیگر با جستجو در آثارش به نکاتی اشاره می‌کنند که در رد نظریه‌های بابیه است. اما آنچه این بین و به گواه تاریخ مشخص است، شیخ هادی با چهره‌های بابیه روابطی سازنده داشته است که حضور در فراموش‌خانه و ارتباط با شیخ احمد روحی و میرزا آقاخان کرمانی از نمونه‌های بارز آن است. البته نباید این نکته را هم فراموش کرد که در دوران قاجار، بابی بودن تبدیل به اتهامی شده بود که به بسیاری از روشنفکران و دل‌بستگان مشروطه زده می‌شد تا توجیهی باشد بر قلع‌وقمع بی‌رحمانه‌ی آن‌ها.

بزرگ‌ترین خدمت شیخ هادی به انقلاب مشروطه اما وجه آموزگاری شخصیت وی است. شاگردان مستقیم و غیرمستقیم مکتب و اندیشه‌های شیخ هادی نجم آبادی، ستون‌های انقلاب مشروطه بودند. برخی از برجسته‌ترین شخصیت‌ها عبارت‌اند از : سید محمد طباطبایی، علی اکبر دهخدا، علامه محمد قزوینی، جهانگیرخان شیرازی، میرزا حسن رشدیه، ملک المتکلمین و ناظم الاسلام کرمانی.

شیخ هادی نجم آبادی و موضع شفاف او در رابطه با جنبش تحریم تنباکو که یکی از اولین جرقه‌های فراگیر انقلاب مشروطه بود، مسبب اجماع عمومی در باب این موضوع شد. جمله‌ی زیر از ناظم الاسلام کرمانی و به نقل از شیخ هادی است :

« مرحوم حاج شیخ هادی نجم‌آبادی هم در مجالس مذاکره حاضر نشد، لکن پیغام داد من استعمال دخانیات را مطلقا حرام می‌دانم و اگر بنای آقایان بر حرکت از تهران و مهاجرت به عتبات شد، اولین کسی که ردا بر دوش کند و با پای پیاده مهاجرت نماید، من می‌باشم. بنده نگارنده در مجلس مرحوم شیخ هادی بودم که این مذاکره را فرمود. »

در واقعه‌ی قتل ناصرالدین شاه به‌صورت غیرمستقیم می‌توان نقش شیخ هادی را مشاهده کرد. میرزا رضا کرمانی در بازجویی‌هایش و در وصف شیخ می‌گوید :

مشرب آقا حاج شیخ هادی معلوم است که چه، قسم صحبت می‌کند. او روز که کنار خیابان روی خاک نشسته‌است؛ متصل مشغول آدم‌سازی است و تا به حال اقلا بیست هزار آدم درست کرده‌است و پرده از پیش چشم شان برداشته‌است و همه بیدار شده و مطلب را فهمیده‌اند. از سایر مکالمات و جزئیاتی که از بازجویی‌های میرزا رضا کرمانی به جای مانده است، ارادت وی به احوالات، منش و افکار شیخ هادی کاملا پیدا است. شیخ هادی نجم آبادی تنها کسی بوده است که برای میرزا رضا کرمانی، مراسمی چهلم و سالگردی البته در خفا و با تعداد اندکی از یاران برگزار کرده است.

دختر او، آغابیگم نجم آبادی هم در روشنگری، راه پدر را ادامه داد و در سال ۱۲۸۹ خورشیدی انجمن مخدرات وطن را تاسیس کرد. انجمنی که فعالیت‌های بسیاری در بیدار زنان ایران، انجام داد. شیخ هادی نجم آبادی هرگز ثمر اندیشه‌ها و آموزه‌هایش را ندید و چهار سال قبل از انقلاب مشروطه در محله‌ای که امروز حسن آباد نام دارد در خیابان شیخ هادی و در منزلش درگذشت.

کتاب اختناق ایران از سایت کاواک قابل تهیه می‌باشد. ضمنا اگر علاقه‌مند به کتاب‌های تاریخ مشروطه هستید، می‌توانید به‌وسیله‌ی ابزار کاربردی ما در وبگاه کاواک، هر کتابی را که دوست دارید به‌گونه‌ای متفاوت بیابید. کاواک گراف نه‌تنها ابزاری است جذاب برای یافتن کتاب موردعلاقه‌تان، بلکه دنیایی از کتاب‌های مشابه را هم به شما پیشنهاد می‌کند.

هانی آی

ما یک زوج زندگی و کار هستیم که هرکدام توانایی‌ها داریم. ما تحصیل‌کرده‌ی هنرهای تجسمی و IT هستیم و تقریبا ۱۳ ساله در محیط اینترنت فعالیت‌های مختلفی در زمینه طراحی گرافیک، تولید محتوا و تبلیغات داریم. « هانی آی » نامی است که برای برند خودمان انتخاب کردیم و از طریق این برند تلاش می‌کنیم محتوایی ارزشمند ازنظر نوشتاری و بصری، به محیط وب فارسی ارائه بدیم. فریلنسر بودن، رنگ زرد، گل و گیاه، کتاب و فیلم و موسیقی را دوست داریم. در حال حاضر با چندین مجموعه‌ی دوست‌داشتنی ایرانی در پروژه‌هایی که دوست داریم و از پس انجامش برمی‌آییم، همکاری می‌کنیم.
برچسب‌ها
نمایش بیشتر

میترا جلالی

طراح سایت و کارشناس سئو، علاقه‌مند به ادبیات،هنر و تکنولوژی...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − چهارده =

بستن