شخصیت‌های مشروطهویژه‌نامه‌های کاواک
موضوعات داغ

ستارخان و باقرخان

نقش ستارخان و باقرخان در انقلاب مشروطه

در این مقاله‌ی کوتاه قصد داریم به‌رسم و نام پرونده‌ی نوروزی سایت کاواک «چهره‌های مشروطه» به معرفی دومین و سومین چهره از این پرونده یعنی جنابان «ستارخان و باقرخان» و تأثیرات آن‌ها بر انقلاب مشروطه بپردازیم.

انقلاب مشروطه ایران همچون دوره‌های گوناگونی که تجربه کرده است، برای به ثمر رسیدن نیز از اقشار، احزاب، اقوام و ادیان گوناگون، حمایت گرفته‌است. به جرأت می‌توان گفت، فرآیند انقلاب مشروطه به‌جز جرقه‌های نخستین آن‌که ریشه‌هایی با جهت‌گیری مشخص و یک‌سویه داشت، در تمامی فراز و نشیب‌هایش هماهنگ‌ترین حرکت ملی سده‌های اخیر ایران بوده است. اجماعی فراگیر بر مبنای حاکمیت قانون و مشروط بودن نفوذ و اقتدار هر شخص و مقامی به قانون اساسی.

انقلاب مشروطه در تاریخ معاصر ایران، بدون هیچ شکی پدیدآورنده‌ی مهم‌ترین پدیده‌های سیاسی و اجتماعی سده‌های اخیر این مرز و بوم بوده است. اصول و رشادت‌های صورت گرفته در فرآیند انقلاب مشروطه، به‌قدری ریشه‌دار، ملی و فراگیر بوده‌اند که در هر برهه‌ای از زمان و با هر جنبشی، به این اصول رجعت شده است. تنوع و تکثر آراء و اقشار حاضر در این انقلاب ملی، تنها تکیه‌گاه مشروطه در سال‌ها تحریف و تخریب بوده است.

سرنوشت مبارزان حقیقی مشروطه اما برعکس ثمره و درخت تنومند آن، بسیار غم‌انگیز و مشترک است. بسیاری از مشروطه‌خواهان در سال‌های سخت آن دوران و در بازه‌های زمانی مختلف این انقلاب، قلع‌وقمع، دستگیر، تبعید و یا به قتل رسیدند. این سرنوشت برای مبارزان و مجاهدین اسلحه به دست مشروطه نیز، یکسان بوده است.

ستارخان و باقرخان در کنار چند نام دیگر همچون یپرم خان و سردار اسعد، در صدر مبارزان و مجاهدین انقلاب مشروطه بودند. بازوی نظامی میهن‌پرستی که توانست در کنار روشنگری و پایمردی روشنفکران آن زمان، دلاورانه در مقابل دشمنی‌های داخلی و خارجی این نهضت مقاومت کند؛ تا نهال تکیده و ایده‌ی تازه متولدشده‌ی مشروطه، فرصت جوانه‌زدن و پراکندگی را به دست آورد. ستارخان متولد ۲۸ مهرماه ۱۲۴۵ هجری شمسی در روستایی کوچک با نام بیشک ورزقان است. شاید در هیچ منبعی نتوان اولین گره‌ها و دل‌بستگی‌های ستارخان به انقلاب مشروطه را بازخوانی کرد. این موضوع در مورد باقرخان نیز صدق می‌کند. باقرخان متولد ۱۲۴۰ در تبریز است. در مورد اولین مبارزات باقرخان نیز، اطلاعات زیادی در دست نیست؛ اما آنچه بی‌شک و با گذر سال‌ها همچنان پایدار مانده است، نقش بی‌بدیل این دو دلاور آذربایجانی در مقابله با استبداد، ستم و نفوذ بیگانه است. مقاومتی که درنهایت منجر به فتح تهران توسط انقلابیون و پذیرش قانون مشروطه توسط شاه وقت قاجار شد.

پس از به توپ بستن مجلس و به اوج رسیدن خفقان و استبداد محمدعلی شاه قاجار، این دو مجاهد دلاور با مقاومت مثال‌زدنی خود در تبریز، امیدها را در دل انقلابیون و دل‌بستگان به انقلاب مشروطه، زنده نگاه‌داشتند. در آن سال‌ها تبریز چیزی نزدیک به یک سال در مقابل قشون مسلح و چهل‌هزارنفری پادشاه وقت، مقاومت کرد. مقاومتی که با قحطی و محاصره‌ی کامل شهر همراه بود. ستارخان و باقرخان در کنار هم و تا زمان گسیل شدن ارتش روس به سمت تبریز توانستند مشروطه را در این شهر تاثیرگذار، زنده نگاه‌دارند. پس از محاصره‌ی تبریز توسط قوای روس، این دو دلاور به سمت تهران روانه شدند و عرق میهن‌پرستی آن‌ها به حدی بود که غرور و دلاوری را به کناری گذاشته و در تلگرافی به شاه چنین نوشتند:

«شاه به‌جای پدر و توده به‌جای فرزندان است. اگر رنجشی میان پدر و فرزندان رخ‌دهد نباید همسایگان پا به میان گزارند. ما هرچه می‌خواستیم از آن درمی‌گذریم و شهر را به اعلیحضرت می‌سپاریم. هر رفتاری که با ما می‌خواهند بکنند و اعلیحضرت بی‌درنگ دستور دهند که راه خواربار باز شود و جایی برای گذشتن سپاهیان روس به ایران بازنماند.»

شاه قوای خود را پس کشید اما در آن سال‌ها با توجه به توافق پنهانی که بین روسیه و انگلستان در رابطه با تقسیم ایران وجود داشت، روسیه همچنان تبریز را در دست داشت و در شهرهای شمالی ایران خراج می‌گرفت. در همان زمان شاه پس از فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان، خلع شد و همین امر و دعوت انقلابیون از ستارخان و باقرخان، موجب عزیمت آن‌ها به تهران شد. می‌گویند در طول مسیر و به‌ویژه در تهران، استقبال چشم‌گیری از این دو دلاور توسط مردم و انقلابیون به عمل آمد. تهران که آن روزها سراسر شادی و سرور بود، تصور این را نداشت که خیلی زود، دسیسه‌ها و اختلاف‌ها، جان تک‌تک فرزندان انقلاب را خواهد گرفت.

پس از ترور سید عبدالله بهبهانی و میرزاعلی محمدخان تربیت در مجلس ملی تصویب شد که انقلابیون، سلاح‌های خود را تحویل دهند. این امر اما هرگز توسط ستارخان و باقرخان پذیرفته نبود. مخالفتی که امروز بسیار منطقی به نظر می‌آید و خلع سلاح دولت مشروطه و مجاهدین مستقل آن، یکی از آسیب‌های انقلاب مشروطه بوده است. سرانجام ستارخان که در باغ اتابک (محل فعلی سفارت روسیه) حضور داشت، پس از محاصره‌ی این محل توسط یپرم خان، یار دوران مبارزه‌اش که اکنون به سمت رئیس نظمیه تهران منسوب گردیده بود، پس از ساعت‌ها مقاومت در مقابل قشون دولتی با اصابت گلوله‌ای مجروح شد که در نهایت همین جراحت و عفونت آن، سال‌ها او را زمین‌گیر کرد تا در سکوت و انزوا درگذرد. آرامگاه وی اکنون در باغ طوطی و در کنار حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری واقع است. باقرخان نیز سرنوشتی تقریباً مشابه داشت و سال‌ها در تهران منزوی می‌زیست. او که درن هایت و پس از همه‌ی دل‌زدگی‌ها قصد مهاجرت داشت، توسط افرادی ناشناس و در خواب به قتل رسید.

سرنوشت مشروطه، شباهت فراوانی به بسیاری فراز و نشیب‌های اثرگذار تاریخ سیاسی ایران دارد. ریشه‌ها و ارزش‌هایی که هرگز فراموش نشد اما دامنه‌ی تفرقه‌افکنی‌ها و تحریف‌ها به حدی بود که کم‌کم انقلابیون و آرمان‌های حقیقی آن‌ها فراموش شد؛ تا شبه‌انقلابیون بتوانند در سکوت و فراموشی توده‌ها، فرزندان حقیقی انقلاب را از سر راه خود بردارند.

ستارخان انسانی بی‌قرار و با روحیاتی عجیب بود، اما در وصف میهن‌پرستی وی شاید همین یک جمله کافی باشد:

جمله‌ای که به سفیر روسیه پاختیانوف، زمانی که قصد امان دادن به وی را داشت گفت:

«جناب کنسول! من می‌خواهم هفت‌دولت زیر سایه بیرق ایران باشد شما می‌خواهید من زیر بیرق روس بروم؟ هرگز چنین کاری نخواهد شد!»

در وبگاه کتابفروشی کاواک می‌توانید کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان (بازمانده تاریخ مشروطه ایران) را با قیمت ۶۵,۰۰۰ تومان خریداری کنید. ضمناً اگر علاقه‌مند به کتاب‌های تاریخ مشروطه هستید، می‌توانید به‌وسیله‌ی ابزار کاربردی ما در وبگاه کاواک، هر کتابی را که دوست دارید به‌گونه‌ای متفاوت بیابید. کاواک گراف نه‌تنها ابزاری است جذاب برای یافتن کتاب موردعلاقه‌تان، بلکه دنیایی از کتاب‌های مشابه را هم به شما پیشنهاد می‌کند.

خرید آنلاین کتاب از وبگاه کتابفروشی کاواک

هانی آی

ما یک زوج زندگی و کار هستیم که هرکدام توانایی‌ها داریم. ما تحصیل‌کرده‌ی هنرهای تجسمی و IT هستیم و تقریبا ۱۳ ساله در محیط اینترنت فعالیت‌های مختلفی در زمینه طراحی گرافیک، تولید محتوا و تبلیغات داریم. « هانی آی » نامی است که برای برند خودمان انتخاب کردیم و از طریق این برند تلاش می‌کنیم محتوایی ارزشمند ازنظر نوشتاری و بصری، به محیط وب فارسی ارائه بدیم. فریلنسر بودن، رنگ زرد، گل و گیاه، کتاب و فیلم و موسیقی را دوست داریم. در حال حاضر با چندین مجموعه‌ی دوست‌داشتنی ایرانی در پروژه‌هایی که دوست داریم و از پس انجامش برمی‌آییم، همکاری می‌کنیم.
برچسب‌ها
نمایش بیشتر

میترا جلالی

طراح سایت و کارشناس سئو، علاقه‌مند به ادبیات،هنر و تکنولوژی...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × چهار =

همچنین ببینید

بستن
بستن