شخصیت امروز
موضوعات داغ

درویش‌خان

آغازگر تحولی نو در موسیقی سنتی

درویش‌خان بانام اصلی غلامحسین درویش سال ۱۲۵۱ هجری خورشیدی در تهران زاده شد. او از هنرمندان نامی و استادان موسیقی سنتی ایرانی در اواخر دوره‌ی قاجاریان است. درویش‌خان را نخستین قربانی سوانح رانندگی در ایران می‌دانند.

وی از نخستین کسانی است که در ایران کلاس آموزش موسیقی برپا کرد و شماری از نامداران موسیقی ایرانی، شاگردان او بوده‌اند. او به شاگردانی که دوره‌های مختلف، درسش را با موفقیت می‌گذراندند نشانی به شکل تبرزین هدیه می‌داد که از جنس مس و نقره و برای شاگردان سطوح عالی، از جنس طلا بود. ازجمله شاگردان او که موفق به دریافت تبرزین طلا شدند، می‌توان مرتضی نی‌داوود، ابوالحسن صبا، موسی معروفی، نورعلی برومند و سعید هرمزی را نام برد.

غلامحسین درویش، پدرش حاجی بشیر از هالی زیدشت طالقان و مادرش از ترکمانان بود. علت شهرت وی به نام درویش‌خان، این بود که پدرش هنگام صدا زدن وی، از لفظ «درویش» استفاده می‌کرد و همین نام بعدها به‌عنوان نام خانوادگی غلامحسین برگزیده شد و او به درویش‌خان یا غلامحسین خان درویش معروف شد.

غلامحسین به دربار شاه رفت‌وآمد داشت و ساز نوازندگان را می‌شنید. سپس پیش آقا حسینقلی به تکمیل فن خود پرداخت و بعد از سال‌ها تمرین در نواختن تار و به‌ویژه سه‌تار مهارت یافت و بهترین شاگرد استاد خود شد. در این دوران، آشنایی با برادر بزرگ‌تر آقا حسینقلی، میرزا عبدالله فراهانی که نوازنده تار و سه‌تار بود، به کار او غنای بیشتری بخشید.

با ظهور جنبش مشروطه ایران در نخستین کنسرت‌هایی که در انجمن اخوت تشکیل شد وی سمت ریاست و رهبری ارکستر را داشت.

در آغاز، آهنگسازی به شیوه نو توسط علی‌اکبر شیدا متخلص به شیدای شیرازی و عارف قزوینی آغازشده بود. آن دو، آهنگسازی را به‌صورت اصولی نیاموخته بودند و تصنیف‌ها را بر اساس ذوق و احساس خود می‌ساختند و خود بر آن‌ها شعر می‌نهادند و خود نیز آن‌ها را می‌خواندند.

اما این سبک موسیقی، توسط درویش‌خان به‌صورت یک حرفه مستقل هنری درآمد؛ زیرا او علاوه بر ردیف سنتی، با مبانی موسیقی بین‌المللی آشنا شده بود و بر اساس این دانش، آهنگ می‌ساخت. از سوی دیگر، به‌جای اینکه خود، آهنگ بخواند خوانندگان حرفه‌ای آن‌ها را اجرا می‌کردند. علاوه بر این، آهنگ‌های او با شعر شاعران حرفه‌ای خوانده‌شده و برای نواختن، از ارکستری که خود او در انجمن اخوت بنیان گذاشته بود بهره می‌گرفته است.

سعدی حسنی در کتاب “تاریخ موسیقی” درباره‌ی پیدایش موسیقی نوین ایران می‌نویسد: «نخستین تحول واقعی موسیقی را غلامحسین درویش آغاز کرد.»

در شب چهارشنبه، دوم آذرماه ۱۳۰۵ هجری خورشیدی، هنگام بازگشت از جلسه‌ی محفل موسیقی در منزل یکی از دوستان به خانه، درشکه‌ای دو اسبِ کرایه می‌کنند. در آن زمان خودرو به‌تازگی وارد خیابان‌های شهر شده بود و شمار آن‌ها به‌سختی به پنجاه دستگاه می‌رسید. زمانی که درشکه از خیابان امیریه به سمت شمال می‌پیچد، خودروی فوردی از جهت مخالف با درشکه و اسب‌های آن برخورد می‌کند. اسب‌های درشکه درجا تلف می‌شوند و وی از درشکه به بیرون پرتاب‌شده و از ناحیه سر به زمین برخورد می‌کنند. بی‌درنگ مردم رسیده و او را به بیمارستان نظمیه تهران (که بهترین بیمارستان آن زمان تهران بود) می‌رسانند؛ اما براثر ضربه‌ای که بر سر او وارد آمد، چنان به‌سختی آسیب دید که پنج روز بعد در بیمارستان به علت ضربه‌مغزی در سن ۵۴ سالگی درگذشت. وی در گورستان ظهیرالدوله میان امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شد.

چند روز پس‌ازاین حادثه، علینقی وزیری مجلس یادبودی برای او در مدرسه‌ی موسیقی خود بر پا کرد که به‌جای ناله و ندبه، با موسیقی یاد درویش را گرامی داشت. شماری از دولتمردان آن روزگار ازجمله چهار تن از وزیران کشوری در آن حضور داشتند. در این مجلس، خود وزیری با تار، چند قطعه از آفریده‌های او را نواخت و در پی آن سخنانی در اهمیت حضور او در جامعه‌ی موسیقی ایران بیان کرد. سپس حسین گل‌گلاب شعری در رثای درویش خواند.

برای مشاهده‌ی آثار درویش‌خان در کتاب‌فروشی آنلاین کاواک، از لینک‌های زیر استفاده نمایید.

آثار درویش خان برای سنتور

آثار درویش خان

مجموعه آثار درویش خان

۰
برچسب‌ها

پیمان ملک‌زاده

مدیر امور اجرایی و کارشناس تولید محتوا، علاقه‌مند به ادبیات و...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن