شخصیت امروز
موضوعات داغ

حسین بهزاد

شاعر رنگ‌ها

حسین بهزاد سال ۱۲۷۳ شمسی در شیراز متولد شد. او نقاش ایرانی بود. حسین بهزاد سال‌ها کارمند فنی اداره‌ی کل باستان‌شناسی و استاد مینیاتور هنرستان هنرهای زیبای تهران بود. همچنین نام خیابانی که وی در تهران سکونت داشت بنام حسین بهزاد تغییر نام یافت ولی پس از انقلاب اسلامی، آن خیابان نیز بنام خیابان شهید نوفلاح تغییر یافت. خانه او در تهران بنا بر وصیتش آموزشگاه نقاشی شده است.

پدربزرگِ حسین بهزاد، میرزا لطف‌الله نام داشت که از هنرمندان شیراز بود که نام ایشان در کتاب اثارعجم صفحه ۵۴۱ آمده فرصت الدوله این‌گونه از میرزا لطف‌الله می‌نویسد (در سائل و مکاتیب بی‌نظیر است و در نقاشی شهیر). پدر بهزاد میرزا فضل‌الله در شیراز به دنیا آمد و در شیراز به قلمدان‌سازی و نقاشی آبرنگ می‌پرداخت. ۲۲ سال از ازدواج پدر و مادرش گذشته بود که حسین به دنیا آمد. چند ماهی به مدرسه رفت اما کمی بعد مدرسه را رها کرد و نزد پدر و پدربزرگش علوم و هنر نقاشی را آموخت و به توصیه‌ی پدربزرگش شاگرد حجره ملاعلی قلمدان‌ساز نیز شد. ۷ ساله بود که پدرش را براثر وبا از دست داد.

حسین پس از پدر با مادر و پدربزرگش همراه با خواهر خود به زندگی ادامه داد. مادرش بعد از بیوگی شوهر دیگری اختیار کرد و به اصفهان رفت. دوران نوجوانی حسین با تنگدستی گذشت. کارش در حجره قلمدان‌سازی رو به پیشرفت بود که دچار بیماری سختی شد به‌طوری‌که اطرافیان امکان زنده ماندن وی را ضعیف می‌دانستند. به‌ناچار مجبور شد به خانه مادرش مهاجرت کند زیرا درآمدی نداشت؛ و پدربزرگش نیز فوت کرده بود و پس از مدت کوتاهی جهت درمان به منزل فتوح السلطنه که از دوستان پدربزرگش بود به تهران رفت. او به‌شدت شیفته‌ی نقاشی بود به‌طوری‌که در توصیف علاقه‌اش به نقاشی می‌گوید: «احساس ناشناخته و گنگی مرا به‌سوی نقاشی می‌کشید و من وقتی به پیروی از این احساس مداد یا قلم‌به‌دست می‌گرفتم، مثل تشنه‌ای که به برکه‌ی زلال و گوارایی رسیده باشد، حس می‌کردم سیراب شده‌ام. نقاشی دنیای من بود».

فتوح‌السلطنه که هنر بهزاد و پدربزرگ او میرزا لطف‌الله شیرازی را به‌خوبی می‌شناخت، پس از نجات دادن وی از بیماری یک کتاب خطی خمسه نظامی را توسط بهزاد در مدت یک سال اقامت او در منزلش با مینیاتورهایی زیبا تصویرسازی کرد. فتوح السلطنه از بهزاد دعوت کرد بعد از تمام شدن نقاشی‌ها با او به اروپا برود تا کتاب را آنجا بفروشند.

حسین بهزاد از سن ۲۱ سالگی کارگاه مینیاتوری مستقلی دایر کرد. کار او به‌سرعت با استقبال فراوان روبه‌رو شد. بهزاد به‌ویژه در کپی کردن از آثار مینیاتوری قدیم که سخت موردتوجه اروپاییان و دلالان ایرانی بود، استعداد و توانایی داشت. او به‌ویژه آثار کمال‌الدین بهزاد و رضا عباسی از مینیاتوریست‌های صاحب‌نام دوران صفویه را با استادی تمام کپی می‌کرد.

در همین موقع از حسین بهزاد دعوت شد تا وارد ارتش شود، اما بعد از مدتی از ارتش بیرون می‌آید. بهزاد در ۲۴ سالگی با دختر صاحب‌خانه خود سکینه مهرورزی ازدواج کرد. آن‌ها ۴۹ سال باهم زندگی می‌کنند و صاحب پسری به نام پرویز شدند.

بعدها بهزاد شنید که فتوح السلطنه به لندن و پاریس رفته و کتاب خطی خمسه نظامی را به نام یک کار قدیمی به مبلغ ۸۰۰۰ لیره به یک موزه فروخته است. فتوح‌السلطنه که به ایران بازگشت دیگر بهزاد موقعیتی پیدا نکرد تا سهم خود را بگیرد زیرا فتوح السطنه سکته کرد و درگذشت.

دراین‌بین بهزاد برای چند نفر هم کار می‌کرد. من‌جمله کتاب‌های خطی صدرالممالک وزیر دربار را مصور کرد. همچنین برای موزه‌ای که شاهزاده ارفع الدوله در موناکو داشت چند مینیاتور تهیه کرد. سفارش‌دهندگان، بیشتر کارهای بهزاد را به‌عنوان عتیقه در خارج از کشور می‌فروختند و پول‌های گزافی می‌گرفتند. بهزاد در آن زمان صاحب شهرت شده بود. برخی افراد از کارهای او تقلید کرده و با امضای بهزاد می‌فروختند.

در سال ۱۳۱۴ موسیو رابینو باستان‌شناس فرانسوی بهزاد را با خود به فرانسه برد و وی را به کار گرفت. در این هنگام تاجرهای کلیمی عتیقه‌فروش، دائم به‌طور محرمانه به وی مراجعه کرده و از او دعوت به کار می‌کردند زیرا می‌توانستند کارهای بهزاد را به‌عنوان کارهای قدیمی و عتیقه بفروشند. اقامت وی در فرانسه، ۱۳ ماه طول کشید و در این مدت وی به موزه‌های لوور، گیمه و ورسای می‌رفت و آثار قدیمی مینیاتور ایرانی و شرقی را مطالعه می‌کرد. او این دوران را این‌طور توصیف می‌کرد: «من در این مسافرت شکفته شدم و خودم را شناختم و پنجه‌های من ازآن‌پس شور و احساس نوظهور تازه‌ای یافت». در جای دیگری می‌گوید: «مطالعه‌ی من در سبک‌های مختلف نقاشی ایرانی و خارجی بدین منظور بود تا سبکی به وجود بیاورم که ضمن داشتن خصایص ایرانی با هنر روز دنیا نیز منطبق باشد.» در ایران برای افراد مختلفی کارکرد. کمی بعد جنگ جهانی دوم شروع شد و متفقین که در تهران حضور پیدا کردند کارهای بهزاد را خوب می‌خریدند.

از این زمان به بعد حسین بهزاد به‌تدریج کارهای تجاری را کنار گذاشت و به خلق شاهکارهای هنری موردپسند خودپرداخت. تابلوهای فردوسی، فتح بابل، ایوان مداین، شب قدر حافظ و نفت یادگارهای این دوره از عمر او هستند.

تابلوی فردوسی دو سال از وقت بهزاد را گرفت. او دو تابلو نیز برای جشن المپیاد کشید. یکی از آن‌ها «چوگان‌بازی» و دیگری «کشته شدن دیو سفید به دست رستم» نام داشت. به همین واسطه در ۱۳۳۲ از طرف محمدرضا شاه دیپلمی برای بهزاد اعطا شد. بهزاد ۱۷ نمایشگاه در داخل و خارج از ایران برگزار کرد و چندین جایزه و مدال گرفت.

مجلس شورای ملی در اردیبهشت ۱۳۳۷ تصویب کرد که حقوق معینی به شکل مادام‌العمر از طرف دولت به حسین بهزاد پرداخت گردد. حال عمومی حسین بهزاد در ۱۳۴۷ وخیم شد و دو بار برای درمان از سوی وزارت فرهنگ به اروپا فرستاده شد. بااین‌حال وی در ساعت ۸: ۴۸ شب ۲۱ مهر ۱۳۴۷ در سن ۷۴ سالگی در تهران درگذشت.

سرای کتاب و هنر کاواک

۱+
برچسب‌ها

پیمان ملک‌زاده

مدیر امور اجرایی و کارشناس تولید محتوا، علاقه‌مند به ادبیات و...

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن